Van de Veldes knetterende schedels: koele geschiedenis van een geïnterneerde...

"Op een namiddag, toen ik hem een boek terugbracht, confronteerde Gerard Brasseur mij met een zonderlinge, ondefinieerbare angst. Hij zat onbeweeglijk in zijn leunstoel en had zijn hoofd met de schreeuwendste kleuren beschilderd, als van een Kongolese krijger. De verf lag in dikke, vette strepen over zijn huid en droop in zijn mond en oren.

Ik vroeg of ik iets voor hem kon doen en hij stak grijnzend zijn tong uit, beschilderd met het hatelijkste geel dat ik ooit heb gezien.

Toen ik de volgende dag merkte dat het geweldige hangslot verdwenen was, wist ik dat Gerard Brasseur was overgebracht naar de bijzondere afdeling waar, zo beweerde de brochure van het asiel, 'ernstig zieke patiënten met toewijding verzorgd werden door een deskundig personeel'."

(uit: R. van de Velde, 'De knetterende schedels. Waarin opgenomen: De knetterende schedels & Recht op antwoord'. 2001, Nijgh & Van Ditmar (Amsterdam/Antwerpen), p. 75)

In de jaren '50 raakte Roger van de Velde (1925-1970), schrijver, journalist en leerling/vriend van Willem Elsschot, als maagpatiënt verslaafd aan pijnstillers. Palfium R-875: aanvankelijk doeltreffender dan morfine en zonder schadelijke nevenwerking. Van de Velde kon niet meer zonder zijn dagelijkse dosis Palfium. Ook toen dit fameuze pijnstillende medicijn, wegens erg verslavend, op de lijst van de verboden middelen werd gezet. Zestig pillen in plaats van de gebruikelijke vier. Geen dokter wou toen nog de verantoordelijkheid dragen voor de zwaar verslaafde Boomse reporter. Ook met drank dacht Van de Velde de pijn en angst, als gevolg van verschillende maagoperaties, te kunnen stelpen. Tijdens een alcoholcontrole in september 1961, toen de totaal benevelde schrijver aan de linkerkant van de weg reed, vond de politie vervalste doktersvoorschriften in zijn auto. Van de Velde werd gearresteerd en diende, omdat zijn advocaat de journalist een gevangenisstraf wou doen ontlopen door hem op het ogenblik van de feiten ontoerekeningsvatbaar te laten verklaren, een psychologisch onderzoek te ondergaan. Een totale afwezigheid van spontane, emotionele reflexen, zware karakterstoornissen en schizoïde introvertie declareerde deze doorlichting. Op basis van deze vaststelling werd Roger van de Velde op 20 februari 1962 geïnterneerd. Omdat hij tegen zichzelf in bescherming diende genomen te worden. Zijn verslaving aan pijnstillers werd nooit aangepakt - geïnterneerden hadden en hebben nog steeds geen recht op medische of therapeutische behandeling - en telkens de man voorwaardelijk vrijkwam, ging het onmiddellijk weer richting gevangenis of psychiatrisch centrum. Zes van zijn laatste acht levensjaren bracht Van de Velde in eenzame opsluiting door. Van Anwerpen tot Boechout en van Merksplas tot Mortsel.

In 1969, een dik jaar voor zijn tragische dood in een Antwerps café, verscheen het boek 'Knetterende schedels'. In deze getuigenis in twintig korte hoofdstukjes doet Van de Velde op afstandelijke, realistische wijze verslag vanuit enorme slaap- en leefruimtes - die iedere vorm van privacy dienden te ontnemen - en heterogeen samengestelde psychiatrische patiëntengroepen. Met in de lucht: de voortdurende dreiging van agressie, medicatie en repressie.
Kort daarop kwam het opmerkelijke pamflet 'Recht op antwoord' waarin Van de Velde de censuur hekelt die uitging van de overheid naar aanleiding van zijn boek 'Galgenaas' (1966), het verhaal over zijn periode als geïnterneerde in verschillende Belgische gevangenissen. De schrijver kreeg toen namelijk een publicatieverbod opgelegd waarbij hem zelfs zijn schrijfmachine werd ontnomen. Dit gebeurde vermoedelijk naar aanleiding van de lovende (literaire) kritieken en de uitvoerige media-aandacht die Van de Velde voor 'Galgenaas' te beurt viel. Ook de abominabele en vaak onrechtvaardige Belgische procedure tot internering wordt in de klachtenbundel 'Recht op antwoord' op rake wijze uit de doeken gedaan. In het nawoord bij de dubbele uitgave 'De knetterende schedels & Recht op antwoord' (2001) staat te lezen dat "'Recht op antwoord' ook in de 21e eeuw een actiemiddel kan zijn om de hardnekkige wantoestanden bij internering aan de kaak te stellen."

Eind mei herneemt het theatercollectief 'Olympique Dramatique' de voorstelling 'Van de Velde. J'aimerais mieux de bouche vous le dire (sic)', onlangs voor het eerst op de planken gebracht. De door Erik Vlaminck geschreven theatertekst is gebaseerd op het kleine oeuvre van deze opmerkelijke, vergeten Antwerpse schrijver. "Anno 2012 blijft de (niet-)behandeling van geïnterneerde gevangenen in België nog steeds een welvaartsstaat onwaardig," zo weet ook 'Toneelhuis' op zijn website. Mensen die het ontluisterende dubbelboek 'Knetterende schedels & Recht op antwoord' zelf willen lezen, kunnen altijd in onze bibliotheek terecht. Ook de beklijvende documentaire 'Ik zeg altijd de waarheid, maar niemand gelooft mij!' van het Gentse sociaalartistieke collectief 'Victoria Deluxe' behandelt schrijnende interneringstoestanden die, sinds Van de Veldes openbaring, nog maar weinig veranderd lijken te zijn.

'Me will always be me': documentair portret over wat een alcoholverslaving en een depressie met een carrière kunnen aanrichten.

'Me will always be me' (trailer) van Sjoerd Tanghe gevonden via Vimeo.

In het kader van het Gentse Filmfestival wordt de korte documentaire 'Me will always be me' vertoond. In deze montage portretteert de jonge filmmaker Sjoerd Tanghe zijn vader Dirk (55), de bekende theaterregisseur die met zijn stuk 'Romeo en Julia' in het verleden een belangrijke Nederlandse theaterprijs won. Naar aanleiding van deze prijs werd Dirk Tanghe ooit door de Nederlandse televisie geïnterviewd. Het is ook dit gesprek, afgewisseld met een beeld van dezelfde regisseur die zoveel jaar later in zijn eentje een kamer in een Pittemse ontwenningskliniek behuist, die deze documentaire in gang schiet. In de periode tussen die twee beelden raakte de carrière van vader Tanghe door depressies en een drankverslaving immers in het slop. Omdat hij geen theater meer kon maken zoals hij dat zelf wilde en omdat er hierdoor binnenin hem iets brak. Momenteel is de gevierde theatermaker terug aan het regisseren geslagen in het amateurcircuit. Door een vandaag gepubliceerd interviewgesprek met de jonge Sjoerd is dit bijzonder vader-zoonproject ook De Standaard niet ontgaan.
Over de link depressie-alcoholverslaving vind je in onze collectie al behoorlijk wat materiaal. Ziehier, een willekeurige selectie...

Misverstanden en mythes: om bij verslaafden met comorbide angst- en stemmingsstoornissen terugval in middelengebruik te voorkomen is een gecombineerde behandeling noodzakelijk
Directieve Therapie
Vol. 27, nr. 2, blz. 67-68
2007
De auteur gaat in op het misverstand dat verslaafden die ook lijden aan angststoornissen of depressieve stoornissen baat zouden hebben bij een gecombineerde behandeling die tot minder terugval in middelengebruik zou moeten leiden.

Alcohol consumption as a risk factor for anxiety and depression: results from the longitudinal follow-up of the National Psychiatric Morbidity Survey
British Journal of Psychiatry
Vol. 187, december, blz. 544-551
2005
The authors examined whether excessive alcohol consumption is a risk factor for anxiety and depression in the general population and whether anxiety and depression are risk factors for excessive alcohol consumption.

The costs of treating persons with depression and alcoholism compared with depression alone
Psychiatric Services
Vol. 54, nr. 8, blz. 1095-1097
2003
The author provides data on treatment costs and utilization by persons with depression and alcoholism compared with depression alone.

Knuffels in de kelder
Waard, A. de
138 p.
2000
De moeder van Sterre en Joeki is verslaafd aan alcohol. Als Sterre geen boodschappen doet, kookt en voor haar broertje zorgt, dan doet niemand het want de moeder van Sterre ligt bijna altijd in bed en haar vader is weinig thuis. Sterre schaamt zich daarvoor en daarom durft ze ook nooit iemand mee naar huis te nemen. Als haar vader dan ook nog besluit om bij zijn vriendin te gaan wonen, wordt het Sterre te veel. Dit boek is bedoeld voor kinderen vanaf 9 jaar.