Een nieuw jaar, een verse stapel boeken...

Ook in 2013 zijn wij van plan onze bibliotheek te spijzen met heel wat nieuwe boektitels die van ver (of van dichtbij) te maken hebben met het thema 'geestelijke gezondheid'. Daarom trakteren we je nu alvast op een aantal van onze meest opvallende publicaties die vanaf vandaag in ons documentatiecentrum geduldig op jou liggen te wachten...

Bij oplossingsgerichte hulpverlening zijn het de cliënten zelf die voor hun eigen ervaringen, problemen en perspectieven verantwoordelijk zijn. Hulpverleners zijn uitsluitend deskundigen in het begeleiden van dit proces. In dit boek wordt de visie van deze vraaggerichte manier van werken, waarbij de relatie tussen cliënt en hulpverlener weer centraal komt te staan, uit de doeken gedaan. De theoretische verdieping wordt in één methodisch geheel, ‘Cirkels van empowerment’, gegoten en geïllustreerd aan de hand van praktijkvoorbeelden zoals psychosociale hulpverlening bij schulden en de begeleiding van cliënten met depressieve klachten.

Oplossingsgerichte hulp- en dienstverlening: cirkels van empowerment / W. Joosen en W. van der Vaart. - Antwerpen/Apeldoorn : Garant, 2012. - 200 p.

Dit proefschrift behandelt de vraag hoe de ontwikkeling van het beroep psychiatrisch verpleegkundige zich in de periode 1830-1980 in Nederland heeft voltrokken. Op welke wijze dacht het voormalige verplegend personeel over de genoten opleiding, de arbeidsvoorwaarden en de omgang met psychiatrische patiënten? Verder worden alle vóór 1980 verschenen handboeken in de psychiatrische verpleegkunde besproken en werpt de auteur haar licht op de vroege opkomst van de sociaal-psychiatrische verpleegkunde in Nederland.

Gekkenwerk: de ontwikkeling van het beroep psychiatrisch verpleegkundige in Nederland. 1830-1980 / C. aan de Stegge. - Maastricht : Universitaire Pers, 2012. - 1088 p.

Gudrun Bongaerts, auteur van dit getuigenis, verliest haar zus Hilde op zesendertigjarige leeftijd aan borstkanker. Vier jaar heeft ze nodig om de dood van Hilde te aanvaarden. Een periode ook waarin ze een poging ondernam haar persoonlijke symptomen van rouw binnen een groter kader te plaatsen. De vijf stadia van rouwverwerking worden, op basis van ingebeelde gesprekken met haar zus, verdeeld over evenveel hoofdstukken. Op die manier moeten beiden door een groeiproces en komen ze tot inzichten met betrekking tot hun levenshouding en hun onderlinge relatie. 

Merel en ik: over rouwverwerking / G. Bongaerts. - Westerlo : Kramat, 2012. - 150 p.

Dit boek buigt zich over de vraag wat er met een mens gebeurt als hij constant hevige pijn lijdt en het de pijn zelf is die het probleem wordt. Hoe ontstaat chronische pijn precies? Wat zijn de gevolgen hiervan en welke behandelingen bieden soelaas? Wat is de rol die pijnstillers spelen en welke verwachtingen mag een pijnpatiënt koesteren? Bart Morlion, hoofd van het multidisciplinair pijncentrum van het UZ Leuven, tracht op al deze vragen een antwoord te formuleren. Interviews met pijnpatiënten illustreren dat ook de steun van hun omgeving levensnoodzakelijk is. 

Wanneer de pijn blijft: kwaliteitsvol leven ondanks chronische pijn / B. Morlion en K. Janssen. - Leuven/Den Haag : Acco, 2012. - 190 p.

De in dit boek opgenomen verschillende getuigenissen geven een duidelijk beeld van wat psychose precies is en of je ermee kan leren leven. De heldere toelichtingen van Bea De Rouck, psychiatrisch verpleegkundige met jarenlange ervaring op de afdeling psychosezorg van het Brugse PZ Onze-Lieve-Vrouw, schetsen deze psychiatrische stoornis van de allereerste signalen tot het definitief uitbreken ervan. Ook de mogelijke evoluties, de emotionele gevolgen voor zowel de patiënt als zijn omgeving en de effectieve behandelingsvormen komen uitvoerig aan bod. 

Psychose beter begrijpen / B. De Rouck. - Leuven : Davidsfonds, 2012. - 180 p.

Onlangs in de media en nu al bij ons in de rekken...

Psycholoog-filosoof Jan De Vos en auteur-gezinstherapeut Bart Vercauteren: twee auteurs die de jongste tijd moeilijk kunnen klagen over te weinig (nationale) media-aandacht voor hun recentste worp. De eerste waarschuwde onlangs in een boekenbijlage nogmaals voor de zogeheten homo psychologicus terwijl de literaire kritiek voor die laatste dan weer niet zo mals was.
Niet overtuigd? Kom dan gewoon eventjes tot in ons documentatiecentrum om beide boeken uit te lenen.

"Wanneer iemand bij een therapeut op consult komt kan die ook vragen waarom die man of vrouw denkt dat psychologie zou kunnen helpen, in plaats van meteen in hulpverleningstermen te beginnen redeneren. Wanneer we beseffen hoezeer we dagelijks in psychologische termen denken, realiseren we ons misschien ook dat het anders kan en dat dit niet de enige waarheid is. Je zou dus kunnen stellen dat ik voor een soort inzichtstherapie pleit, wat mijn betoog reduceert tot alweer een facet van diezelfde psychologisering natuurlijk. Het probleem is dat iedere kritiek op de psychologie heel snel weer ingekapseld wordt. Soms voel ik me een atheïst die in dialoog gaat met een gelovige, al zijn argumenten op tafel legt en volstrekt gelijk krijgt van die gelovige waarna deze heel serieus vraagt wat je van de onbevlekte ontvangenis denkt."

(De Morgen, 04/01/2012, journalist Marnix Verplancke in gesprek met Jan De Vos)

"Vercauteren gebruikt zijn ervaringen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg om een boom op te zetten over het uitzichtloze van die 'zorg'. Patiënten worden definitief afgeschreven op het moment dat ze binnenkomen. Vercauterens hoofdpersoon, de verzorger Martin De Bruyne, kan daar moeilijk mee leven; het komt tot een kortsluiting tijdens een werkreisje naar Italië, waar hij een patiënte moet gaan ophalen. Het leidt tot een omkering van de verhouding verzorger-patiënt, gezonde-zieke.(...) Vercauteren verliest zich in gepsychologiseer en in flashbacks over de rotjeugd van hun personages. De volwassene is onveranderlijk het hulpeloze eindproduct van zijn of haar jeugd: een mensbeeld dat zelfs voor een assisenjury niet meer werkt. Concreet: een godsdienstwaanzinnige incestpleger, alsook een marginale moeder die kleine Martin in onderlijfje naar de sportles stuurt.Trauma’s groot en klein, nooit zomaar eentje, want zoals bij de slager mag het altijd gerust ietsje meer zijn."

(De Standaard, 02/12/2011, recensent Mark Cloostermans bespreekt de roman Een ziel van glas)

Geestelijke gezondheidsberichten uit de Vlaamse dagbladpers de afgelopen maand...

"Een eigen kamer, een tuintje, wat luxe. Dat geeft hoop, nieuwe kracht. Op den duur durven ze (de door Petry behandelde psychiatrische patiënten, n.v.d.r.) weer relaties aan te gaan en raken ze zo opnieuw geïntegreerd. Het is belangrijk dat de omgeving verandert, en niet zozeer de patiënt. Mensen kun je ook niet veranderen, tenzij je ze vergiftigt met pillen.(...) In onze benadering zijn we patiënten 'mensen' gaan noemen, en dat maakte alles meteen anders. Want bij een mens stuit je sowieso op een verleden, een levensverhaal. Een patiënt is ook veel meer dan patiënt. Hij heeft nog andere rollen: burger, zoon, broer, echtgenoot, vader. Er is geen enkele reden om ineens al die andere rollen weg te vegen. Ze geven juist aanknopingspunten voor heling"

(De Morgen, 20/07/2011, psychiater Detlef Petry over zijn meevoelende behandelmethode bij chronische patiënten in de psychiatrie.)

Detlef Petry in onze collectie:

Uitbehandeld, maar niet opgegeven : het persoonlijke verhaal van een psychiater over zijn patiënten / D. Petry. - Amsterdam : Ambo, 2011. - 207 p.
Voor zijn behandelmethode volgens het principe van 'rehabilitatie' en zijn jarenlange inspanningen voor chronische psychiatrische patiënten ontving psychiater Detlef Petry in 2001 de Ereprijs van het Nationaal Fonds Geestelijke Volksgezondheid. Na de NCRV-televisiedocumentaire 'Uitbehandeld, maar niet opgegeven' (2004) is er nu dit boek waarin Petry op persoonlijke wijze zijn behandelmethode uit de doeken doet. Die bestaat hieruit dat hij niet enkel naar de ziekteverschijnselen kijkt maar zich ook verdiept in het levensverhaal van zijn patiënten met als doel hen weer aan het leven te laten deelnemen. Een methode met succes toegepast in het Maastrichtse psychiatrisch ziekenhuis Vijverdal.

"Daarvoor moet je precieze cijfers kennen. De labeling zal waarschijnlijk wel terecht zijn, maar de behandeling komt vaak niet overeen met de ernst van het ziektebeeld. Je mag niet vergeten dat de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, de bijbel van de psychiatrie waarin alle psychische ziektebeelden netjes in categorieën zijn onderverdeeld, n.v.d.r.) steunt op observaties van een eeuw geleden in psychiatrische ziekenhuizen. Ziekenhuistypetjes dus. Als je die ziekenhuislabels gaat gebruiken in de algemene populatie blijkt echter dat ook heel veel normale mensen aan die symptomen voldoen. Dat betekent niet dat die labels verkeerd zijn. Nee. Iemand kan best symptomen hebben van een milde depressie, alleen heeft die daarom nog geen stoornis die behandeld moet worden. Het etiket klopt, maar er is geen behoefte aan zorg. Mensen zijn nu eenmaal zenuwachtig, somber, ze horen wel eens een stemmetje. Dat is la condition humaine, dat is de prijs die we betalen voor ons brein en onze complexe maatschappij.(...) Als je behalve het label ook zou nagaan of iemand zorg nodig heeft, gaan de cijfers een stuk naar beneden. Vaak weet iemand een mild psychisch probleem bijvoorbeeld te compenseren door een ruime vriendenkring. Probleem is dat in dat continuüm van normale stemmingswisselingen naar ernstige stoornissen de grens waarop je behandelt, te dicht bij het normale is gaan aanleunen. Er wordt te snel behandeld bij veeleer milde symptomen."   

(De Morgen, 13/07/2011, de Nederlandse psychiater Jim van Os over 'overlabeling' en de permanente crisis in de psychiatrie als gevolg van de hiaten in onze kennis over de relatie tussen geest en brein.)

Jim van Os in onze collectie:  

De nieuwe psychose / J. van Os. - Utrecht : Trimbos-instituut, 2003. - 45 p. 

Op de jaarlijkse Trimbos-lezing (2003) verdedigde psychiater Jim van Os de stelling dat het begrip schizofrenie verkeerd of schadelijk is. Hij bepleitte het gebruik van het begrip 'de nieuwe psychose': psychose als een continueren van ervaringen, en niet enkel als biomedisch begrip.

"Als we dan toch met ons allen inconvenient truths zitten te debiteren. Vanaf een bepaald moment levert streven naar nog meer welvaart geen objectieve voordelen meer op. Mensen in uitzonderlijk rijke landen worden niet ouder, ze zijn niet gezonder, en ze zijn niet gelukkiger dan hun lotgenoten in landen die slechts een beetje rijk zijn. Wel zie je dat het aantal angststoornissen, burn-outs en depressies sterk gaat toenemen. Je zou toch verwachten dat dit een enorm krachtige politieke hefboom wordt? Dat dit volk eensgezind opstaat, rijk en arm tezamen, en roept: 'Zo kan het niet verder.' Depressie is geen ziekte die alleen bij armen, allochtonen of Walen voorkomt, die je dan kan culpabiliseren: 'Neem je verantwoordelijkheid, dan zou je niet in de problemen zitten.' Ik alleen al ken drie familieleden en vier vrienden die eronder hebben geleden, van wie er één nu niet meer is. En toch zie je dat depressies alleen politiek vertaald worden in termen van opvang en verzorging van zieken. Ziek worden zelf staat buiten de politieke orde."      

(De Standaard, 11/06/2011, schrijver Tom Naegels in zijn column bij het bericht dat, volgens recent sociologisch onderzoek, Belgen vandaag tweemaal zoveel kans lopen op een depressie dan veertig jaar geleden.)

"Daarom is het spijtig dat veel mensen in de externe wereld leven. Gebeurt er iets, dan zoeken ze al snel een verklaring in de buitenwereld. Bijvoorbeeld: ik voel me niet goed en dat heeft te maken met wat er op mijn werk gebeurt. Nu hebben we ook nog de virtuele wereld: computers, games. Het is kenmerkend voor onze tijdgeest dat velen het contact met hun innerlijke wereld verliezen. Terwijl er ook in jezelf een burgeroorlog kan woeden die een bron van lijden is."

(De Morgen, 03/06/2011, psychiater-psychoanalyticus Marc Hebbrecht over de droom als foto van hoe onze innerlijke wereld eraan toe is.)

Marc Hebbrecht in onze collectie:

De droom : verkenning van een grensgebied / M. Hebbrecht. - Utrecht : De Tijdstroom, 2010. - 207 p.

De auteur beschrijft hoe het dromen verloopt bij depressies, bij verslaving aan alcohol of drugs en het afkicken daarvan, bij bepaalde ziektebeelden en bij het gebruik van medicijnen. In het boek wordt de droom benaderd vanuit historisch, cultureel, neurowetenschappelijk, psychoanalytisch en psychiatrisch perspectief.

De strijd voorbij: moeders in de bres voor euthanasie in de psychiatrie...

"In 1994 oordeelde de Hoge Raad dat ook psychisch lijden uitzichtloos en ondraaglijk kan zijn en dat euthanasie of hulp bij zelfdoding door een arts mogelijk is. Dezelfde zorgvuldigheidseisen voor somatisch lijden kunnen ook gelden voor psychisch lijden.

Het was een belangwekkend arrest voor de psychiaters in Nederland. Psychiater Chabot had zijn nek uitgestoken en een chronisch depressieve vrouw, geteisterd door ernstige verliessituaties in haar leven, op haar uitdrukkelijk verzoek hulp bij zelfdoding verleend. De jaren erna werd ook door andere psychiaters zeer incidenteel hulp bij zelfdoding gegeven."

Uit: Croonen, J. en De Vries, C., De strijd voorbij: euthanasie in de psychiatrie, 2010, Veghel, Libra & Libris, p. 146. 

Een heuse website, een echt boek en tal van televisieoptredens. Jeannette Croonen en Carine de Vries, twee moeders die hun ernstig psychisch ziek kind door zelfdoding verloren omdat euthanasie hen werd geweigerd, ondernamen reeds een ware kruistocht met de bedoeling euthanasie in de psychiatrie meer bespreekbaar te maken.
Hun beide kinderen, Monique en Tjeerd, hadden geen toekomst en perspectief meer. Ook behandelingen en medicijnen hielpen niet langer. Allebei vroegen zij hun behandelaars om te helpen bij hun levensbeëindiging maar hun verzoek werd niet gehoord, niet ernstig genomen. Het veelgehoorde argument daarbij luidde: "Euthanasie past niet in het beleid van de GGZ of deze instelling." Daarom richtten Monique en Tjeerd hun vraag daarna aan hun moeders. Een nagenoeg onmogelijk verzoek daar een ouder zijn kind immers niet kan doden. Maar als een ouder tegen zijn kind zegt dat hij mag gaan, wie is de psychiater dan om 'nee' te zeggen?

Deze verschrikkelijke patstelling en hun gedeeld verdriet deden beide moeders op 20 april 2010 besluiten de Stichting Euthanasie in de Psychiatrie (SEP) op te richten. Het doel van deze stichting is het bespreekbaar maken van de doodswens van psychiatrische patiënten en het realiseren van een menswaardig sterven bij ondraaglijk geestelijk lijden. In de naweeën van deze stichting verscheen ook het boek 'De strijd voorbij: euthanasie in de psychiatrie'.
Het moet niet gezegd dat deze publicatie onlangs in onze collectie werd opgenomen. Geïnteresseerden kunnen dan ook altijd in ons documentatiecentrum terecht om deze pakkende getuigenis uit te lenen!

Een boekvoorstelling of een vormingsproject in de geestelijke gezondheidssfeer? Kom daarna/daarvoor eens tot bij ons...

boekvoorstelling Detlef Petry

Aanstaande zaterdag 28 mei praat Erik P.A. Stevens, directeur van het Gentse PC Sint-Jan de Deo, in de Antwerpse boekhandel De Groene Waterman met Detlef Petry, als psychiater verbonden aan verschillende psychiatrische instellingen, over zijn levenservaringen en de evolutie in de psychiatrische zorg. Aanleiding van dit gesprek is de uitgave van 'Uitbehandeld, maar niet opgegeven', het nieuwste boek van Petry. Daarin heeft deze psychiater het uitgebreid over zijn eigen behandelmethode waarin hij niet alleen naar de ziekteverschijnselen van zijn patiënten kijkt maar zich ook verdiept in het levensverhaal van elk van hen. Hierdoor bouwt de arts een persoonlijke band met ze op, praat met ze, bezoekt met hen plaatsen uit hun verleden en ontmoet zelfs familieleden. Petry’s sleutelwoord in deze behandelmethode heet rehabilitatie. Zijn doel: patiënten weer deel laten nemen aan het leven. De resultaten van zijn aanpak zijn op zijn minst verbluffend te noemen.
De boekvoorstelling zelf begint om 14.00 u. en het einde is voorzien om 16.00 u. Hoe je het best tot in De Groene Waterman komt, vertelt men je hier.

Ondertussen kan je altijd in ons documentatiecentrum terecht voor heel wat materiaal, vier boeken en verschillende tijdschriftartikelen, van de de hand van Detlef Petry waarin hij verhaalt over de zorg en de rehabilitatie van chronische patiënten in de psychiatrie.


vormings- en preventieproject 'Jong geleerd, goed gehuurd'

Huurdersbond Oost-Vlaanderen vzw is een juridische organisatie die advies verstrekt aan private en sociale huurders. In 2010 ging het vormings - en preventieproject ‘Jong geleerd, goed gehuurd’ van start met de financiële ondersteuning van de Stad Gent. In oorsprong richtte het project zich naar laatstejaarsleerlingen uit BuSo, BSO en TSO. Omwille van de positieve reacties en de grote respons werd het project met een jaar verlengd en uitgebreid naar andere doelgroepen die wat extra juridische steun kunnen gebruiken, waaronder ook mensen met een psychische beperking.

Vanaf 1 mei 2011 kan deze speciale doelgroep, door zich in te schrijven voor dit project dat een vorming van een tweetal uren inhoudt, dan ook een beroep doen op de diensten van Huurdersbond Oost-Vlaanderen vzw. De belangrijkste elementen waar mensen met psychische problemen aandacht voor moeten hebben bij het afsluiten van een huurovereenkomst staan tijdens deze vorming centraal. Vaak voorkomende huurproblemen worden uitgelegd en tal van juridische concepten op een heldere manier, aan de hand van alledaagse situaties, toegelicht.

Voor meer informatie omtrent de verdere inhoud van dit project of een eventuele inschrijving stuur je best een mailtje naar An Boel, projectmedewerkster van 'Jong geleerd, goed gehuurd'.  

De trefwoorden 'resocialisatie' en 'psychische problemen' zijn in onze catalogus goed voor zo'n twintigtal treffers. Een uitbreiding van de zoekopdracht naar 'psychiatrisch patiënt' levert meer dan 80 resultaten op.

Het hoogst persoonlijke relaas van een baanbrekende psychiater.

"Zo simpel, je doet elke dag het normale wat gedaan moet worden, en je patiënten merken dat: als je werkt met hen alleen, en de vrijwilligers erbij, dan worden ze beter, dan herstellen ze. Dat is mijn idee van de Langsamkeit, een woord waarvoor in het Nederlands de lelijke vertaling langzaamheid bestaat."

Uit: Petry, D., Uitbehandeld, maar niet opgegeven. Het persoonlijke verhaal van een psychiater over zijn patiënten, 2011, Amsterdam, Ambo, p. 13.

Voor zijn behandelmethode volgens het principe van 'rehabilitatie' en zijn jarenlange inspanningen voor chronische psychiatrische patiënten ontving de Duitse psychiater Detlef Petry in 2001 de Ereprijs van het Nationaal Fonds Geestelijke Volksgezondheid. Na de NCRV-televisiedocumentaire 'Uitbehandeld, maar niet opgegeven' (2004) is er nu dit boek waarin Petry op persoonlijke wijze zijn behandelmethode uit de doeken doet. Die bestaat hieruit dat hij niet enkel naar de ziekteverschijnselen kijkt maar zich ook verdiept in het levensverhaal van zijn patiënten met als doel hen weer aan het leven te laten deelnemen. Een methode met succes toegepast in het Maastrichtse psychiatrisch ziekenhuis Vijverdal.

Naast tien tijdschriftartikels en nog vier andere boektitels van dezelfde auteur is deze pas verschenen uitgave van Detlef Petry vanaf vandaag bij ons uitleenbaar!   

Televisietip: met de themaweek ‘Waar het hoofd vol van is…’ duikt digitaal documentairekanaal Holland Doc 24 van zaterdag 2 tot en met vrijdag 8 april in de diagnostiek en behandeling van psychische ziektebeelden.

Leestip: in het jongste decembernummer van Psyche, ons kwartaaltijdschrift, is een interview met Detlef Petry opgenomen. Onder de titel 'Langzaamheid als middel voor herstel' spreekt hij over zijn allergrootste passie: de zorg voor de ernstig psychisch zieke burger.